استان همدان، سرشار از گنجینههای طبیعی است که هر یک داستانی از زیبایی و بکر بودن را روایت میکنند. در میان این جاذبهها، «سراب ملوسان» با چشمههای جوشان و طبیعتی دستنخورده، در شمال شهرستان نهاوند، همچون نگینی درخشان خودنمایی میکند. این منطقه، نه تنها به دلیل مناظر دلانگیز بلکه به واسطه تنوع زیستی غنی و موقعیت استراتژیکش، مورد توجه گردشگران و دوستداران محیط زیست قرار گرفته است. سراب ملوسان با ویژگیهای منحصر به فرد خود، فرصتی عالی برای تجربهی سفری متفاوت در قلب طبیعت ایران فراهم میآورد.
معرفی سراب ملوسان: نگین طبیعت نهاوند
سراب ملوسان، واقع در ۱۷ کیلومتری شمال شهرستان نهاوند و در نزدیکی روستایی به همین نام، یکی از مهمترین جاذبههای طبیعی و گردشگری استان همدان به شمار میرود. این منطقه با چشمههای پرآب خود که از دل کوه سرازیر میشوند، نه تنها طراوت و سرسبزی را به ارمغان میآورد، بلکه آب مورد نیاز زمینهای کشاورزی اطراف را نیز تامین میکند. دشتهای وسیع و بکری که به دامنههای کوهستانی سراب ملوسان ختم میشوند، همراه با غارهای دوقلوی آن، مناظری چشمنواز خلق کردهاند. اما یکی از شگفتیهای این منطقه که هر ساله، به ویژه از اوایل اردیبهشتماه، سیل گردشگران را به سوی خود میکشاند، رویش لالههای واژگون است که جلوهای بینظیر به کوهستان میبخشد. پیشینه این منطقه، با توجه به کوهستانی بودن روستاها و طبیعت غنی، از دیرباز بهترین زیستگاه برای پرورش بز کوهی و انواع گونههای شکاری بوده است که نشان از اصالت و غنای طبیعی آن دارد.
جایگاه زیستمحیطی سراب ملوسان: از شکار ممنوع تا منطقه حفاظتشده
منطقه ملوسان با سیمای کوهستانی، درهها و پناهگاههای طبیعی فراوان، با وسعتی حدود ۹۵۰۰ هکتار، در فاصله ۲۴ کیلومتری شمال غربی شهرستان نهاوند واقع شده است. این ناحیه که در محدوده طول جغرافیایی ۴۸ درجه و ۱۸ دقیقه شرقی و عرض جغرافیایی ۳۴ درجه و ۴۲ دقیقه شمالی قرار دارد، ابتدا در سال ۱۳۷۳ به عنوان منطقه شکار ممنوع و سپس در سال ۱۳۸۹ به “منطقه حفاظتشده” ارتقاء یافت. این ارتقاء سطح، بیانگر اهمیت اکولوژیکی و تنوع زیستی بالای سراب ملوسان است که نیازمند حفاظت بیشتر بود.
از نظر تقسیمبندی حوزههای آبریز کشور، این منطقه در زیرحوزه گاماسیاب از حوزه آبریز کرخه و واحدهای هیدرولوژیک ملایر و نهاوند–شیوان واقع شده است. با ۱۲ دهنه چشمه پرآب از جمله دوزخ دره، لیساب، اسماعیلخانی، دره بید و موناک، سراب ملوسان از کمترین مشکلات کمآبی در مقایسه با بسیاری از مناطق استان برخوردار است که خود بستری مناسب برای تداوم حیات وحش و پوشش گیاهی غنی آن فراهم میآورد. روستاهای حاشیهای مانند بابا کمال، گل زرد، هرهره و ملوسان، بخشی از بافت طبیعی و انسانی این منطقه را تشکیل میدهند.
تنوع زیستی سراب ملوسان: گنجینهای از گیاهان و جانوران کمیاب
منطقه حفاظتشده سراب ملوسان یک اکوسیستم غنی و پربار است که زیستگاه گونههای متنوع گیاهی و جانوری محسوب میشود. بررسیها حاکی از وجود ۱۵۲ گونه گیاهی در این منطقه است که شامل ۱۳۸ گونه علفی، ۳ گونه درختی، ۹ گونه درختچهای و ۱۲ گونه بوتهای میشود. برخی از این گونهها مانند آویشن دنایی برگ نقرهای، گل گندم زاگرسی، مینای صخرهای و گونههایی از لبدیسی، در معرض تهدید قرار دارند که اهمیت حفاظت از این منطقه را دوچندان میکند.
در بخش جانوری، این منطقه میزبان ۲۵۳ گونه از پنج رده جانوران است:
پستانداران: ۳۴ گونه از جمله کَل و بز (پازن)، قوچ و میش، شنگ، کفتار، گرگ و خفاش نعل اسبی بزرگ که برخی از آنها در معرض تهدید هستند.
پرندگان: ۱۶۴ گونه مانند لکلک سفید، عقاب دریایی دمسفید، عقاب طلایی، هما، بالابان و شاهین که بسیاری از آنها از گونههای ارزشمند منطقه محسوب میشوند.
خزندگان: ۳۴ گونه از جمله لاکپشت مهمیزدار و کورمار.
دوزیستان: ۴ گونه.
ماهیان: ۱۷ گونه.
این تنوع چشمگیر، سراب ملوسان را به یک آزمایشگاه طبیعی برای محققان و یک پناهگاه حیاتی برای گونههای مختلف تبدیل کرده است.
راههای دسترسی و جاذبههای پیرامونی سراب ملوسان
دسترسی به سراب ملوسان از دو مسیر اصلی امکانپذیر است که هر دو زیباییهای خاص خود را دارند:
مسیر اول (از نهاوند به کنگاور): پس از طی حدود ۲۰ کیلومتر در جاده نهاوند به کنگاور، وارد جاده فرعی سمت راست شوید و با گذراندن ۱۲ کیلومتر به روستای ملوسان میرسید. با عبور از روستا و ورود به یک جاده خاکی در سمت راست، پس از حدود ۲ کیلومتر رانندگی و پارک خودرو، میتوانید از زیباییهای سراب ملوسان لذت ببرید.
مسیر دوم (از جوکار به تویسرکان): برای ساکنین همدان، این مسیر نزدیکتر است. پس از ۱۵ کیلومتر رانندگی از جوکار به سمت تویسرکان، در سمت چپ وارد روستای خیرآباد شده و مسیر را تا روستاهای سیدشهاب، حمیدآباد و باباکمال ادامه دهید تا به سراب ملوسان برسید.
علاقهمندان به کوهنوردی نیز میتوانند به قله ملوسان با ارتفاع ۲۸۵۰ متر که در کنار سراب قرار دارد، صعود کنند. این قله با داشتن سوزنیهای فراوان، فرصتهای مناسبی برای فعالیتهای فنی کوهنوردی فراهم میآورد. سراب ملوسان با تلفیقی از طبیعت بکر، حیات وحش متنوع و امکانات دسترسی مناسب، انتخابی ایدهآل برای یک سفر خاطرهانگیز و ماجراجویانه است.
مطالب مرتبط
- کوه آربابا بانه: قلبی تپنده در زاگرس که تاریخ و طبیعت را بهم میآمیزد
- آتشفشانهای ژاپن: میراث زمینشناسی که نبض سرزمین آفتاب تابان را شکل میدهد
- دریاچه مهارلو صورتی شیراز، پدیدهای شگفتانگیز که در آستانه تغییرات زیستمحیطی قرار دارد
- پاییز رنگارنگ در آغوش دهکدههای اطراف تهران
عاطفه کیانی
او فارغالتحصیل رشته جغرافیای طبیعی است و فعالیت حرفهای خود را از سال ۱۳۹۶ به عنوان عکاس و نویسنده در وبلاگهای سفر آغاز کرده است. وی پس از کسب تجربه، به عنوان خبرنگار آزاد با مجلات گردشگری همکاری کرد و در حال حاضر، دبیر بخش مستندنگاری سفر و فرهنگ در یک مجله گردشگری معتبر است.