دریاچه مهارلو، که به نام دلفریب “دریاچه صورتی شیراز” شناخته میشود، یکی از نادرترین و خیرهکنندهترین جاذبههای طبیعی استان فارس است. این پهنه آبی منحصربهفرد، با رنگبندیهای چشمنواز خود، سالانه هزاران گردشگر و محقق را به خود جذب میکند. اما این نگین طبیعی، مانند بسیاری از زیستبومهای حساس، این روزها با چالشهای زیستمحیطی جدی دست و پنجه نرم میکند که نیازمند توجه فوری است.
دریاچه مهارلو صورتی: موقعیت جغرافیایی و ویژگیهای منحصربهفرد
دریاچه مهارلو در حدود ۲۷ کیلومتری جنوب شرقی شهر شیراز، در بخش کوهنجان شهرستان سروستان استان فارس، در نزدیکی روستای مهارلو قرار گرفته است. این دریاچه فصلی و نمکی، با مساحتی حدود ۶۰۰ کیلومتر مربع، طولی ۲۸ کیلومتری و عرضی ۱۵ کیلومتری، در ارتفاع ۱۵۰۰ متری از سطح دریا واقع شده است. حداکثر عمق آن به ۳ متر میرسد که نشاندهنده کمعمق بودن آن است. شوری بسیار بالای آب دریاچه مهارلو شیراز مانع از زندگی ماهیها در آن شده، اما همین ویژگی، زیستگاهی ایدهآل برای پرندگان مهاجر و بومی نظیر فلامینگو، آنقوت، تنجه، کاکایی و گیلانشاه فراهم آورده است.
تاریخچه و منابع آب دریاچه مهارلو: از گذشته تا چالشهای امروز
قدمت دریاچه مهارلو به حدود ۲۰ هزار سال پیش بازمیگردد و شوری و انباشت نمک در آن نیز پیشینهای هزارساله دارد. این دریاچه در متون کهن با اسامی چون «جنکان»، «جمکان»، «ماهلویه»، «مهلو» و «مهلویه» نیز شناخته میشده است. منابع اصلی تأمین آب این پهنه آبی شامل رودخانههای فصلی نظیر رودخانه خشک شیراز، رودخانه سلطانآباد و رودخانه سروستان است. علاوه بر این، آبهای زیرزمینی نیز از نواحی شمالی و غربی به دریاچه وارد میشوند.
با این حال، به دلیل نرخ بالای تبخیر آب در این منطقه و بهویژه خشکسالیهای سالیان اخیر و کاهش بارندگیها، سطح آب دریاچه بهشدت کاهش یافته و حتی در برخی فصول به خشکی کامل گراییده است. ورود آلایندهها و فلزات سنگین از طریق رودخانهها نیز به این مشکلات زیستمحیطی افزوده و بقای این اکوسیستم ارزشمند را با تهدید مواجه کرده است. دریاچه مهارلو همچنین یکی از منابع اصلی تأمین نمک استان فارس به شمار میرود.
چرا دریاچه مهارلو شیراز به رنگ صورتی درمیآید؟ راز علمی یک جاذبه دیدنی
رنگ صورتی یا قرمز خیرهکننده دریاچه مهارلو، نتیجه حضور یک جلبک میکروسکوپی به نام «دونالیلا سالینا» (Dunaliella salina) است. این جلبک در محیطهای بسیار شور رشد میکند و با افزایش دما و تبخیر آب، که منجر به افزایش غلظت نمک میشود، شروع به تولید و ترشح رنگدانه قرمز نارنجی به نام «آستاگزانتین» (Astaxanthin) میکند. این رنگدانه قدرتمند، که در غذاهای دریایی مانند میگو و سالمون نیز یافت میشود، عامل اصلی تغییر رنگ آب دریاچه به صورتی و قرمز است.
شایان ذکر است که این جلبک و رنگدانه تولیدی آن هیچ خطری برای محیطزیست دریاچه نداشته و حتی منبع غذایی مهمی برای برخی موجودات آبزی کوچک و پرندگان به شمار میرود. جلبک دونالیلا سالینا به دلیل خواص آنتیاکسیدانی قوی آستاگزانتین، در صنایع دارویی، آرایشی و بهداشتی نیز کاربردهای فراوانی دارد.
بهترین زمان بازدید از دریاچه مهارلو صورتی و تجربه زیباییهای آن
برای تجربه کامل زیباییهای دریاچه مهارلو صورتی، زمانبندی سفر حائز اهمیت است. اگر قصد تماشای اوج رنگ صورتی دریاچه را دارید، اواسط تابستان زمان مناسبی است؛ زیرا در این فصل، به دلیل تبخیر شدید و افزایش غلظت نمک، رنگ دریاچه به پررنگترین حالت خود میرسد. با این حال، گرمای هوا در تابستان ممکن است کمی آزاردهنده باشد.
برای کسانی که به دنبال آبوهوای معتدل و مشاهده دریاچه در پرآبترین حالت خود هستند، فصول پاییز تا اواسط بهار ایدهآل است. در این زمانها، به دلیل بارندگیها، سطح آب دریاچه بالاتر بوده و طراوت و سرسبزی اطراف آن نیز بیشتر است.
تجربیات بازدیدکنندگان از دریاچه صورتی مهارلو: نکات و هشدارها
بازدیدکنندگان دریاچه صورتی مهارلو، از زیبایی خاص این پدیده طبیعی ابراز شگفتی میکنند، اما نگرانیهایی نیز در مورد وضعیت فعلی آن وجود دارد.
چالشهای زیستمحیطی: بسیاری از بازدیدکنندگان از کاهش سطح آب و خشکی بخشهایی از دریاچه مهارلو ابراز نگرانی کردهاند، که نشاندهنده لزوم توجه بیشتر به حفظ این اکوسیستم است.
دسترسی و نکات ایمنی: مسیر دسترسی به دریاچه، بهویژه بخشهای خاکی آن، نیاز به دقت دارد و توصیه میشود از راندن خودرو در نزدیکی آبهای شور اجتناب شود تا از گیر کردن در گلولای جلوگیری شود.
همچنین، نظرات نشان میدهد که سفر در روزهای ابری یا قبل از اردیبهشت، تجربه دلپذیرتری را به ارمغان میآورد و حتی امکان قایقسواری در فصول پرآبتر فراهم است.
جاذبههای اطراف دریاچه مهارلو شیراز: گشتی در نگین فارس
سفر به دریاچه مهارلو شیراز فرصتی عالی برای بازدید از دیگر گوهرهای تاریخی و طبیعی این شهر و اطراف آن فراهم میآورد:
باغ دلگشا: یکی از زیباترین و کهنترین باغهای شیراز با قدمتی ساسانی است که در حدود ۲۵ کیلومتری دریاچه قرار دارد و بهعنوان یک اثر ملی به ثبت رسیده است.
نارنجستان قوام: این باغ زیبا که یادگار دوران قاجار است و به دلیل درختان نارنج متعددش شهرت دارد، در حدود ۲۶ کیلومتری دریاچه واقع شده و نمایشگر هنر و معماری آن دوران است.
مسجد نصیرالملک (مسجد صورتی): این مسجد تاریخی که به «مسجد صورتی شیراز» نیز معروف است، شاهکاری از معماری قاجار بوده و به دلیل کاشیکاریهای صورتی و رنگین خود، فضایی رویایی را خلق کرده است. فاصله آن تا دریاچه حدود ۲۷ کیلومتر است.
بازدید از دریاچه مهارلو صورتی و ترکیب آن با گشتوگذار در جاذبههای تاریخی و طبیعی شیراز، تجربهای فراموشنشدنی از سفر به استان فارس را برای هر گردشگری رقم خواهد زد.
مطالب مرتبط
- منطقه حفاظت شده بدر و پریشان زیستگاه کمنظیر حیات وحش کردستان
- کردستان؛ قطب طبیعتگردی ایران با جاذبههای تابستانی بینظیر
- تالاب آبشینه همدان؛ توقفگاه پرندگان و پناهگاه طبیعت در دامنه الوند
- پاییز رنگارنگ در آغوش دهکدههای اطراف تهران
# بیوگرافی عاطفه کیانی
**عاطفه کیانی**
دبیر بخش مستندنگاری سفر و فرهنگ | پژوهشگر ژئوتوریسم و گردشگری پایدار
—
### **خلاصه حرفهای**
عاطفه کیانی جغرافیدان، مستندنگار و نویسنده تخصصی حوزه گردشگری با بیش از ۸ سال سابقه حرفهای است. تخصص اصلی او تلفیق دانش جغرافیایی با روایتگری هنری برای خلق محتوای عمیق از مقاصد گردشگری است. او از پیشگامان گردشگری مسئولانه و پایدار در ایران محسوب میشود.
### **تحصیلات**
– کارشناسی ارشد جغرافیای طبیعی – گرایش ژئومورفولوژی از دانشگاه تهران
– کارشناسی جغرافیای طبیعی از دانشگاه تهران
– دیپلم عکاسی مستند از انجمن عکاسان ایران
### **گواهینامههای بینالمللی**
– حرفهای گردشگری پایدار (CSTP) از شورای جهانی گردشگری پایدار
– امدادگر طبیعت (WFR) از مدرسه ملی رهبری در فضای باز
– اخلاق مستندسازی فرهنگی از دانشگاه یونسکو
### **سمتهای فعلی**
– دبیر بخش مستندنگاری سفر و فرهنگ در مجله گردشگری سپنتا (از ۱۴۰۱)
– مشاور ژئوتوریسم سازمان میراث فرهنگی استان تهران
– عضو هیئت تحریریه فصلنامه “گردشگری و محیطزیست”
### **سوابق اجرایی**
– مدیر پروژه ملی “مستندسازی مسیرهای تاریخی ایران” در وزارت میراث فرهنگی
– سرپرست تیم تحقیقات میدانی پروژه بینالمللی “جاده ابریشم دیجیتال” با یونسکو
– عکاس و نویسنده مقیم National Geographic Traveler ایران
– مشاور گردشگری پایدار اقامتگاههای بومگردی
### **تألیفات**
۱. **”نقش آب در شکلگیری تمدنهای کویری ایران”** – برنده کتاب سال گردشگری
۲. **”عکاسی اخلاقمحور در سفر: راهنمای جامع”**
۳. **”۱۰۱ مسیر کمتررفته ایران: راهنمای ژئوتوریستی”** – چاپ پنجم
### **پروژههای شاخص**
– **”حافظه زمین”**: مستندسازی ۵۰ سایت زمینشناختی در معرض خطر
– **”آواهای فراموششده”**: ثبت موسیقیهای محلی ۳۰ جامعه بومی
– **”مسیرهای کاروانرو”**: بازسازی ۸ مسیر تاریخی ایران
### **جوایز**
– عکاس برتر گردشگری پایدار جهان (Tourism for Tomorrow 2023)
– مستندنگار برتر میراث فرهنگی (جایزه یونسکو 2022)
– نویسنده برگزیده گردشگری (جشنواره ملی مطبوعات ۱۴۰۰-۱۴۰۲)
### **عضویتها**
– انجمن جهانی ژئوتوریسم
– هیئت مدیره انجمن گردشگری پایدار ایران
– شبکه بینالمللی مستندنگاران میراث فرهنگی
### **تخصصهای کلیدی**
– ژئوتوریسم و تفسیر میراث زمینشناختی
– مستندسازی فرهنگی جوامع بومی
– عکاسی مستند با رویکرد اخلاقمحور
– روزنامهنگاری گردشگری پایدار
– طراحی مسیرهای گردشگری مسئولانه
### **روششناسی کاری**
عاطفه کیانی در تمام پروژههای خود بر پنج اصل تأکید دارد:
۱. پژوهش عمیق پیش از سفر
۲. رعایت پروتکلهای اخلاقی
۳. مستندسازی چندرسانهای
۴. تأیید متخصصان محلی
۵. بازخوردگیری پس از انتشار
### **اخلاق حرفهای**
– اولویت منافع جامعه میزبان بر منافع تجاری
– شفافیت کامل در روشهای تحقیق
– احترام مطلق به حریم خصوصی و حقوق فرهنگی
– بازگشت منافع به جوامع محلی
### **دستاوردها در مجله سپنتا**
– طراحی استاندارد مستندنگاری سپنتا
– ایجاد آرشیو دیجیتال جوامع بومی با رعایت حقوق مالکیت فکری
– راهاندازی شبکه راهنمایان محلی در ۴۰ منطقه
– تولید ۱۵۰ گزارش عمیق از مقاصد کمترشناخته شده
### **مأموریت شخصی**
“سفر را از فعالیتی مصرفمحور به ابزاری برای درک متقابل فرهنگی، حفاظت از محیط زیست و توانمندسازی جوامع محلی تبدیل میکنم.”
### **ارزیابی تخصصی **
– **تجربه**: ۸ سال فعالیت میدانی در ۳۱ استان ایران و ۴۲ کشور
– **تخصص**: ترکیب تحصیلات آکادمیک با مهارتهای هنری و گواهیهای بینالمللی
– **اعتبار**: جوایز معتبر ملی و بینالمللی، عضویت در نهادهای تخصصی
– **اعتماد**: شفافیت در روششناسی، پایبندی به اصول اخلاقی
**آخرین بهروزرسانی**:بهمن1404
**منبع**: آرشیو رسمی مجله گردشگری سپنتا
**کد اخلاقی**: SEP-ETH-2023-08